“Binh khí phổ” hay “Khi xã hội chấm điểm chính quyền”

Posted on 14/03/2012

2


images1

-Bảo Bảo-

Nhìn sâu hơn một chút vào bảng xếp hạng PCI qua các năm, có thể thấy rõ hơn yếu tố Chi phí – Lợi ích có ảnh hưởng ra sao tới quá trình cải cách.

Bài liên quan:

(Tuanvietnam) Một trong những nét hấp dẫn nhất của bậc thày tiểu thuyết võ hiệp Cổ Long là ông đã sáng tạo ra “Binh khí phổ”, bảng xếp hạng đầu tiên của các cao thủ võ lâm. Hấp dẫn hơn, bảng xếp hạng không mặc định coi thứ hạng ấy là bất biến, mà khi thi đấu thì các cao thủ vẫn có cơ hội “hậu lai cư thượng”, tức là xếp sau nhưng vẫn có thể chen lên trước, nếu biết thi triển tốt các chiêu thức của mình.

Tương tự như “Binh khí phổ”, PCI (Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh) xếp hạng công tác quản trị điều hành của chính quyền địa phương. Khác với ngày bỡ ngỡ mới ra đời năm 2005, PCI đã trở nên quen thuộc tại thời điểm bảng xếp hạng lần thứ 7 được công bố vào ngày 24/2/2012. Khác biệt về thái độ trở nên rõ hơn, nếu đem so sánh những phản ứng gay gắt với kết quả đánh giá những năm đầu thì giờ đây thậm chí nhiều tỉnh, thành phố bắt đầu sử dụng bộ chỉ số này để rà soát, rút kinh nghiệm quản lý nhà nước của địa phương mình.

Vẫn mới là quả ngọt đầu cành

PCI 2011 có một số điểm thú vị không giống những năm trước. Dễ nhận nhất là sự đổi ngôi, “hậu lai cư thượng”, của một số tỉnh vốn có tầm vóc không thực sự lớn lao trong nền kinh tế, như Hà Tĩnh, Bình Phước, và đặc biệt là Lào Cai, “kiếm khách trẻ” chiếm ngôi đầu mà “đại hiệp” Đà Nẵng vốn độc chiếm 3 năm gần đây nhất.

Tìm cách lí‎ giải, báo cáo PCI cho rằng một trong những lí do các tỉnh mới vượt lên là nhờ học được các chiêu thức tương đối cơ bản của các tỉnh xếp hạng đầu trong những năm trước, ví dụ như chi phí gia nhập thị trường, tiếp cận thông tin, chi phí thời gian để thực hiện quy định.v.v. Trong khi đó, các cao thủ có thâm niên đã bắt đầu chững lại sau khi các lĩnh vực điều hành dễ cải cách đã được thực hiện ở mức tới hạn. Điều này gợi nhớ hình ảnh phóng chiếu ở quy mô lớn hơn ở tầm quốc gia trong Báo cáo Phát triển Việt Nam 2012, “những quả ngọt mọc trên cành thấp” đã được thu hoạch gần hết và người ta buộc phải rướn lên những cành cao hơn để hái quả. Câu chuyện bắt đầu liên quan tới nhân tố Chi phí – Lợi ích, vốn đòi hỏi khả năng quản trị phức tạp hơn, để cải cách được những quả ngọt ở cành cao, như đào tạo lao động (đúng hơn là nguồn nhân lực) hay thiết chế pháp lý.

Nhìn sâu hơn một chút vào bảng xếp hạng PCI qua các năm, có thể thấy rõ hơn yếu tố Chi phí – Lợi ích có ảnh hưởng ra sao tới quá trình cải cách.

Dấu hiệu tụt hậu về cải cách quản trị điều hành có thể được nhìn thấy ở một số lá cờ đầu trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đồng Nai, một trong những tỉnh tiên phong của tiến trình này mấy năm nay hầu như không vào nổi Top 10 (năm 2011 lên thứ 9). Bình Dương, quán quân 3 năm đầu của PCI trôi dần xuống hạng 2, hạng 5, và năm nay cố gắng mới trụ ở hạng 10. Đà Nẵng, ngôi sao đang lên, sau 3 năm á quân và 3 năm tiếp theo liên tục giữ ngôi đầu bảng thì năm nay lùi hẳn xuống thứ 5.

Điều trùng hợp thú vị ở chỗ, các đầu tàu kinh tế nói trên đều không lọt vào Top 10 địa phương có chỉ số cao về Tiếp cận đất đai và sự ổn định trong sử dụng đất (ai cũng biết, đất đai là một trong những yếu tố nền tảng đắt đỏ nhất trong quá trình xây dựng doanh nghiệp). Tình trạng tương tự cũng xảy ra với hai thành phố lớn nhất nước, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, mà từ 2008 trở lại đây thường chiếm vị trí ưa thích trong khoảng 15 tới 35 trên bảng xếp hạng. Chi phí thời gian để thực hiện quy định cũng như chi phí không chính thức đều không phải là những chỉ số được xếp hạng cao của các tỉnh – thành phố này.

Nhìn vào đó có thể nhận thấy, khi chi phí kinh doanh và môi trường sống trở nên đắt đỏ hơn, lợi ích của doanh nghiệp – cái đích mà doanh nghiệp phải hướng tới, có khả năng giảm xuống.

Nhưng nếu nhìn rộng ra bên ngoài, điều kỳ lạ ở chỗ, những thành phố có mức sống cao, chi phí tốn kém, như Hong Kong hay Singapore, lại luôn giữ được vị trí rất cao trong bảng xếp hạng thế giới về năng lực cạnh tranh. Đó là điều đáng lưu tâm, khi mà dường như chi phí đắt đỏ không làm giảm lợi ích của doanh nghiệp khi hoạt động tại những vùng đất này. Lời giải có thể nằm ở khả năng cởi mở, độ linh hoạt hay tầm chiến lược của chính quyền các thành phố này trong việc tạo thuận lợi cho môi trường kinh doanh.

Yếu tố lãnh đạo

Trong số các yếu tố cấu thành của PCI, không thể không nói tới tính năng động và tiên phong của lãnh đạo tỉnh. Đà Nẵng là một ví dụ khi thường nằm trong tốp đầu của chỉ số này, trong khi các thành phố lớn khác hiếm khi đạt điểm cao. Sự năng động và tiên phong của Đà Nẵng có thể nhìn thấy được khi ngay sau kết quả công bố PCI, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng đã có cuộc nói chuyện cùng 4500 cán bộ quản lí của thành phố. Trong đó, một nội dung được nhấn mạnh: gần đây cán bộ chính quyền ít đối thoại với doanh nghiệp hơn những năm trước.

Chắc chắn trong quản trị điều hành, vai trò lãnh đạo là hết sức quan trọng. Một doanh nhân nước ngoài từng kể lại về lần gặp một cán bộ lãnh đạo ở tỉnh nọ trong chuyến khảo sát địa điểm đầu tư. Các vị khách đặt câu hỏi: “các ưu tiên chọn lựa nhà đầu tư cho tỉnh là gì?”. Vị cán bộ trả lời ngay tắp lự: Chúng tôi có một định hướng rất rõ ràng cho việc ưu tiên kêu gọi đầu tư. Tỉnh chúng tôi khuyến khích các dự án đáp ứng ba tiêu chí: thứ nhất, sử dụng nhiều lao động, thứ hai, có hàm lượng công nghệ cao và thứ ba, có giá trị gia tăng cao. Câu hỏi tiếp theo, vậy hiện nay dự án nào đang đóng góp nhiều cho ngân sách của tỉnh nhất? Câu trả lời đi kèm với nụ cười hồ hởi: một nhà máy gia công hàng may mặc xuất khẩu.

Định hướng điều hành càng rõ ràng và ít mâu thuẫn, khả năng thực thi công tác quản trị điều hành mới có cơ hội trở nên hiệu quả. Không ngạc nhiên khi địa phương trong câu chuyện trên thường không xếp quá thứ hạng 40 của PCI kể từ khi chỉ số này được xây dựng.

Thay lời kết

Trong tiểu thuyết của Cổ Long, “Binh khí phổ” tuy xếp hạng binh khí, nhưng kỳ thực là xếp hạng người dùng binh khí.

Là chỉ số đánh giá đầu tiên về công tác quản lí nhà nước ở từng địa phương, PCI được xây dựng từ việc thu thập chính ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, những người bị tác động trực tiếp bởi các công cụ điều hành. Dù vẫn còn nhiều tranh cãi sau mỗi lần PCI thường niên được công bố, nhưng rõ ràng, PCI tạo ra cơ hội lớn để các doanh nghiệp phản ảnh về chất lượng điều hành của chính quyền địa phương, và qua đó giúp chính quyền nhìn nhận lại những ưu, khuyết trong hoạt động của mình để cải thiện trong những năm sau.

Tất nhiên, khó có thể coi PCI sẽ được nhìn nhận như một công cụ để đánh giá năng lực cán bộ của chính quyền các địa phương, nhưng rất có thể bảng xếp hạng này cũng sẽ là một nguồn tham chiếu rất tốt cho Chính phủ trong việc hoạch định chính sách đối với địa phương, tìm hiểu nguyên nhân, kết quả của các thứ hạng, và biết đâu gợi ý giải được một bài toán khác – khắc phục tình trạng cạnh tranh manh mún giữa các tỉnh – thành trong cùng một vùng, miền.