“Cổ đông” dân chúng và kinh tế nhà nước

Posted on 07/11/2013

0


Obama_Shredding_the_Constitution

Hai bài viết sắc sảo của hai ông Tiến sỹ Luật. Rất tiếc những người xuất chúng chưa chắc đã “trúng suất’. Tỷ như suất “đăng đàn” ở QH.

Nếu dân chúng là cổ đông

-Phạm Duy Nghĩa-

November 5, 2013

Nhân kỳ họp Quốc hội, ông Bộ trưởng Bộ KHĐT tâm sự rằng nếu không cải tổ, nước ta sẽ đi xuống. Luật sư Trương TrọngNghĩa cũng cảnh báo hậu thế sẽ đánh giá các đại biểu của QH khóa 13. TS Nguyễn Sĩ Dũng thì than “không có sự cầm tù nào thê thảm và tàn hại bằng sự cầm tù tư duy của con người”. Lời của các ông này được người ta lắng nghe, trước hết vì thật và thẳng, khác với làn sương lạc quan thường phủ lên dư luận mỗi khi chính khách đăng đàn.

Nếu nhà nước là của toàn dân và dân chúng là những cổ đông, với chức năng đại diện cho cử tri, mỗi kỳ họp Quốc hội sẽ diễn ra tựa như Đại hội đồng cổ đông thường niên ở các công ty. Ở nơi ấy, Chính phủ tựa như các giám đốc sẽ báo cáo về tình hình điều hành và sử dụng tài sản của công ty. Cổ đông sẽ tham gia giám sát, những mong từng mục tiêu của công ty sẽ được thực hiện qua năm tháng. Để làm được việc giám sát ấy, người ta cần tới những báo cáo minh bạch tài chính và hoạt động của ban giám đốc, các ý kiến thẩm định của kiểm toán độc lập, sự kiểm tra quyền lực trong nội bộ công ty và sức ép giám sát của thị trường.

Muốn cải tổ công ty, người ta phải bắt tay vào đánh giá và tu chỉnh bản Điều lệ và các tập tục điều hành công ty. Thì cũng thế, muốn phân chia và giám sát quyền lực trong một nước vì mục tiêu phát triển quốc gia, Hiến pháp là bản văn quan trọng nhất cần được xem xét. Mong ước cải cách thể chế mà ông Bộ trưởng phát biểu, trước hết phải được thể hiện qua lời văn của bản Dự thảo Hiến pháp mà Quốc hội sẽ thông qua trong kỳ họp này.

Thể chế là các quy tắc hành xử, cải tổ thể chế là xác lập lại luật chơi. Các giám đốc đang giữ quyền điều hành công ty, chỉ có họ mới hiểu rõ nội tình của công ty, cuộc chơi vì thế trước hết diễn ra ở những nơi kiểm soát được quyền lực. Những cổ đông lớn thường giành quyền thảo ra và thông qua bản Điều lệ. Khi không hài lòng, cổ đông nhỏ thường chỉ có quyền “bỏ phiếu bằng chân”, tức là bán đi cổ phần của họ, mở đường cho các thế lực mới thao túng hoặc đe dọa thôn tính công ty. Thường khi đó sẽ xuất hiện những sức ép thay đổi luật chơi.

Trên thực tế dân chúng không phải cổ đông và họ cũng không có cách nào bỏ phiếu bằng chân, vì lẽ ấy cải cách thể chế tuy là mong ước thiết tha của dân chúng, song điều ấy có diễn ra được hay không lại phụ thuộc đáng kể vào ý chí của các giai tầng đang giữ quyền điều hành và quản lý quốc gia. Thêm một ví dụ nữa cho thấy cải cách thể chế nói như các nhà chính trị thì dễ, bắt tay vào thực làm mới quả là hết sức khó khăn./.

1954

Không có kinh tế nhà nước, già yếu ai lo?

Vậy ở những quốc gia có an sinh, phúc lợi xã hội tốt nhất trên thế giới, họ có cần đến “kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo”?.

>>Người Việt chậm giàu, vì đâu?

>> Khi kinh tế nhà nước ‘thay tên tráo họ’

Khắp nơi, trên các mặt báo, lúc nào chúng ta cũng bắt gặp một góc dành riêng cho những câu chuyện thương tâm. Bệnh nhân hiểm nghèo, chờ chết vì không có tiền chữa bệnh, đang kêu gọi lòng hảo tâm của các độc giả, là hình ảnh cô đọng nhất về phúc lợi an sinh xã hội. Vì đâu? Kinh tế nhà nước ở đâu?

Vì: an sinh xã hội đã được kinh tế nhà nước lo. Nhưng, cách hiểu này cũng cần được trao đổi lại để làm rõ thêm ở một số điểm.

Thứ nhất, an sinh xã hội xưa nay là trách nhiệm của nhà nước chứ không phải của kinh tế nhà nước.

Nguồn tiền chi cho an sinh xã hội có hai dòng chính: do chính người lao động không phân biệt trong DNNN hay DN dân doanh đóng góp, thông qua việc trích một phần quỹ lương, thu nhập của mình hình thành nên các loại quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm, quỹ phúc lợi tự nguyện khác, v.v…

Dòng tiền thứ hai, từ ngân sách nhà nước, trợ giúp cho những người không có khả năng đóng góp các quỹ hoặc các hoàn cảnh đặc biệt khác (trợ cấp xã hội).

kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, an sinh xã hội, lương hưu, quỹ bảo hiểm
Lĩnh lương hưu qua thẻ ATM. Ảnh: Hải Ngọc/ Báo Hải Phòng

Dòng tiền này, có nguồn gốc chủ yếu từ thuế. Mà trong đó, DNNN cũng chỉ là một nhóm chủ thể đóng thuế bình thường bên cạnh các nhóm khác.

Trách nhiệm chính của nhà nước đối với dòng tiền thứ nhất là xây dựng khuôn khổ pháp lý để hình thành, duy trì, phát triển, hạn chế rủi ro trong sử dụng các quỹ hưu trí, bảo hiểm, quỹ phúc lợi tự nguyện.

Đối với dòng tiền thứ hai, nhà nước vừa có vai trò điều tiết thuế, thu thuế thu nhập cá nhân của người giàu, chia sẻ một phần tiền thu được cho người nghèo thông qua các loại trợ cấp xã hội, vừa có vai trò trực tiếp trợ cấp xã hội đúng đối tượng. Hoạt động quản lý các quỹ trợ cấp xã hội, an sinh xã hội của nhà nước không nhằm mục đích kiểm lợi nhuận, làm luật không phải để kiếm tiền, không phải là kinh tế nhà nước.

Thứ hai,cái gì làm nên an sinh, phúc lợi xã hội tốt?

Trong danh sách Top 50 quốc gia có an sinh, phúc lợi xã hội tốt nhất trên thế giới hiện nay, hẳn nhiên là không có tên Việt Nam chúng ta. Các bảng xếp hạng cũng cho thấy điều đó, không có gì phải bàn cãi.

Vậy ở những quốc gia có an sinh, phúc lợi xã hội tốt nhất trên thế giới, họ có cần đến “kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo”?. Tại sao chúng ta lại luôn luôn khẳng định một điều duy nhất: “Đương nhiên kinh tế nhà nước phải là chủ đạo. Nếu không chủ đạo thì ai lo an sinh xã hội? Đương nhiên kinh tế nhà nước phải lo rồi”.

Thứ ba, hơn 70% dân cư Việt Nam là nông dân sống ở nông thôn được hưởng gì từ kinh tế nhà nước? Phải chăng từ giá điện, giá xăng ngày càng rẻ hơn? Khi tuổi già, sức yếu, ốm đau bệnh tật họ nương tựa vào con cái, họ hàng thân thích hay trông chờ vào các loại quỹ?

Kinh tế phi nhà nước (kinh tế hộ gia đình, tiểu chủ, tư nhân), trong thực tế, đã, đang và tiếp tục sẽ là nơi nương tựa của đa số cư dân Việt Nam, đặc biệt là người nghèo. Trong mấy năm kinh tế suy thoái vừa qua, Chính phủ cũng đã luôn luôn khẳng định vai trò của khu vực này.

Trong khi đó, ở chiều ngược lại, với quan điểm “phải lo cho an sinh xã hội”, một số DNNN không chỉ đầu tư ngoài ngành, mà họ còn… lấn sân sang một số lĩnh vực khác, như đầu tư tài chính, bất động sản, khai khoáng và khi làm ăn thua lỗ thì được “giải cứu”.

Tất cả những vấn đề này cần phải được Hiến pháp minh định để hiểu cho đúng bản chất.

TS Võ Trí Hảo (Khoa Luật, Đại học Kinh tế TP.HCM)

Các nước che đậy, Việt Nam lại… trưng ra : Việt Nam lại trưng bày “vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước” ra vị trí mặt tiền, rồi ra sức thuyết phục các nước công nhận mình là nền kinh tế thị trường.