GS. Trần Văn Khê – “Dạy con bằng trái tim tỉnh táo”

Posted on 25/06/2015

0


babyway

Đăng lại nhân ngày mất của GS. Trần Văn Khê (Giáo sư Trần Văn Khê – cuộc đời tận hiến cho nhạc dân tộc)

Tình cờ đọc trên Robb Report, mới biết gần cả thế kỷ trước đã có những gia đình “kỹ” tới mức này. Thảo nào nhà họ sinh ra GS. Trần Văn Khê.

“Trái tim tỉnh táo” – 4 chữ tưởng chừng đơn giản nhưng thực hiện không dễ chút nào.

Nói về “thai giáo”

Vì hoàn cảnh, tôi phải xa các con khi các con còn bé, nhưng trong khả năng của mình, tôi cố gắng thực hiện bổn phận dạy dỗ con cái.

Quan niệm của tôi trong việc dạy con là chỉ đưa ra những nguyên tắc và con dựa trên những nguyên tắc đó để làm khác tôi, sáng tạo hơn. Điều này áp dụng từ việc tôi dạy con nấu ăn, làm thơ đến đờn. Và điều quan trọng nhứt tôi mong là con luôn yêu thích những công việc con đã chọn làm.

Tiếc vì không thể thai giáo cho con

Tôi nghĩ rằng thai giáo có ý nghĩa rất quan trọng đến sự phát triển của đứa trẻ sau này. Tôi may mắn được thai giáo rất chu đáo và rất tiếc khi không có điều kiện thai giáo cho các con của tôi vì tôi phải xa Việt Nam quá lâu.

Má tôi vốn có tư tưởng độc lập, là con của điền chủ nhưng tham gia cách mạng rất nhiệt tình. Má không biết gì về thai giáo nhưng cậu Năm của tôi bảo làm gì để thai giáo má cũng làm theo.

Từ tháng thứ hai mang thai tôi, để má tôi không có những cảm xúc không tốt như sợ, giận, buồn, lo, cậu Năm cất cho má tôi một cái chái ngay cạnh nhà cậu. Cái chái ấy rất yên tĩnh, thức ăn uống đầy đủ, không bị nực, không bị lạnh. Mỗi buổi chiều, cậu Năm lấy ống sáo, thổi cho bào thai nghe những bài êm ái, dịu dàng.

Cậu Năm ưa đá gà, chuồng gà để khắp nơi, nhưng vì không muốn để má tôi thấy cựa gà, cảnh đá gà sát phạt, nên cậu dẹp hết chuồng gà và không cho đá gà trong sân nhà nữa. Cậu cũng không cho má tôi đi coi hát bội vì sợ má thấy diễn viên mặt mày vằn vện. Cậu chỉ cho má coi những sách vở có những hình ảnh đẹp đẽ, lời hay ý đẹp như sách Nhị thập tứ hiếu, Luận ngữ, Cổ học tinh hoa…baby-hand-holding-mothers-hand1

Xung quanh chái, cậu trồng rất nhiều bông. Khi má tôi đi chơi ngoài vườn thì gặp bông vạn thọ, bông móng tay. Những loại bông ấy được trồng với ý chúc tôi sống lâu, ngón tay đẹp như bông móng tay để đờn được. Về chuyện ăn uống, má chỉ ăn những món quen thuộc do nhà nấu, không ăn những món mà có thể nhìn thấy máu me. Chuyện gì buồn trong nhà cậu cũng không cho má biết. Mợ Năm của tôi làm hộ sanh nên nếu má tôi chuyển bụng, sẽ có người lo ngay, không cần phải chuyển má đi đâu.

Tất cả những điều đó để tạo cho má tôi tâm trạng thoải mái, nhẹ nhàng, luôn mộng rằng con mình sau này sẽ làm âm nhạc và giúp ích cho âm nhạc nước nhà. Đó cũng là ước nguyện của ông nội và cậu tôi.

Khi tôi mới lọt lòng, cậu Năm tôi thổi sáo mừng tôi. Sau khi sanh, hai má con vẫn ở trong chái đó, giường má đặt cạnh giường con. Tôi giáp 1 tuổi thì ông nội đến xin đem tôi về nhà. Ông nói với cậu Năm: “Năm à, tụi con còn nhỏ, còn hưởng nó nhiều lắm. Còn bác già rồi, không còn sống bao nhiêu năm nữa, con cho bác hưởng nó một ít”. Cậu Năm đồng ý và chở má con tôi về nhà ông nội. 5 năm sau, ông nội tôi mất.

Tôi được 3 tuổi thì má có thai em Trạch, cậu Năm lại thai giáo cho em Trạch y như đã làm cho tôi. Tôi nghĩ rằng cũng vì vậy mà sau này Trạch cũng như tôi, rất mê, rất thương âm nhạc Việt Nam. Khi tôi lớn, nghe cậu Năm kể lại chuyện thai giáo, tôi rất ngạc nhiên và biết ơn sự chu đáo hết lòng của cậu. Tôi chỉ tiếc vì hoàn cảnh không thể thai giáo cho các con của tôi như tôi muốn.

baby-in-hand-wallpaperTôi chỉ có thể thai giáo với con trai đầu lòng Trần Quang Hải. Lúc đó, tôi thích nhạc Lưu Hữu Phước nên tôi và mẹ cháu chỉ hát những bài ca trong vở kịch Tục lụy nên lớn lên, lúc đầu, Hải thích nhạc mới hơn là nhạc cổ.

Cách ông nội dạy tôi cũng góp phần sớm nuôi dưỡng tình yêu âm nhạc dân tộc trong tôi. Khi tôi hơn 2 tuổi, hễ nghe tiếng đờn tì bà của ông nội là tôi đạp chân phóng lên. Có người không tin thằng bé hơn 2 tuổi mà biết nhảy theo đờn, nói với ông nội rằng tại người ẵm đã giở tôi lên. Ông nội bảo cứ ẵm tôi thử, rồi ông nội đờn khi nhanh, khi chậm, tôi cứ theo đó mà nhảy theo nhịp đờn.

Ông nội hễ thấy đứa nhỏ có khiếu gì thì muốn nó phát triển cái khiếu đó hơn thường. Vì vậy, ông nội đờn cho tôi nhảy hoài, đờn khi chậm khi mau.

Những món đồ chơi ngày nhỏ của tôi cũng gắn với âm nhạc. Khi tôi lên 4 tuổi, ông nội làm đồ chơi cho tôi có hình dáng y như cái máy hát dĩa quay. Ông nội kiếm một cái bánh xe, cắt giấy bồi thành hình tròn để làm dĩa hát, ở giữa đục cái lỗ, lấy dây kẽm làm cây kim, để lên mặt dĩa. Tôi lấy tay quay dĩa cho kim nhảy và tôi nhái theo đoạn đầu của dĩa hát thời ấy: “Gánh hát cải lương của thầy Năm Tú ở tại Mỹ Tho hát cho hãng Pathé Phono nghe chơi, tuồng Kim Vân Kiều, Bảy Thông đóng vai Kim Trọng, cô Năm Thoàn vai Thúy Kiều”, rồi tôi ca lên. Khách nào đến chơi, ông nội cũng cho coi tôi “biểu diễn” tiết mục thú vị này.goodwp.com_22312

Những người trong gia đình thường dạy tôi “ăn nói văn chương”. Năm tôi 4 tuổi, ông nội dạy, khi ai hỏi tôi: “Nữa lớn em làm gì?”, thì tôi trả lời: “Em học để nữa lớn em sẽ giúp nhơn quần xã hội”. Nghe tôi trả lời, ai cũng vò đầu tôi, khen tôi. Tôi nói mà không biết câu đó có ý nghĩa gì, chỉ biết rằng câu ấy hay. Ít nhất, những điều đó đã nằm trong tiềm thức của tôi và tôi đã thực hiện bằng cả cuộc đời của mình.

Từ nhỏ tôi đã thích tụng kinh. Má tôi không thích vì sợ tôi sau này sẽ đi tu. Có lần tôi cãi lời má tôi tụng kinh thì bị má la, má lấy tay xỉ vào đầu tôi. Tôi thuật lại chuyện với ông nội thì ông nội bảo: “Thôi, má không thích con làm việc đó thì con đừng làm nữa. Nhưng lần sau má xỉ đầu con thì con nói: Má ơi, má đừng xỉ đầu con, nữa lớn con u mê hết trí rồi đừng than, đừng khóc, đừng buồn, ăn năn đã muộn”.

Tôi thấy câu đó hay quá nên thuộc lòng, mong có dịp nói với má. Tôi đợi mấy tháng sau mà chưa thấy má xỉ đầu nên một hôm tôi cố chọc cho má mắng chơi bằng cách… tụng kinh lớn. Nghe tiếng tụng, má nói liền: “Ủa, sao con tụng kinh vậy?”. Tôi nói: “Dạ, con tưởng má đi vắng”. Má giận, lấy tay xỉ đầu tôi, nói: “Con khó dạy nghe, cứ làm má buồn hoài”. Tôi nói liền: “Má ơi, má đừng xỉ đầu con, nữa lớn con u mê hết trí rồi đừng than, đừng khóc, đừng buồn, ăn năn đã muộn”. Má ngạc nhiên lắm: “Ai dạy con câu đó vậy?”. Tôi nói: “Dạ ông nội dạy!”. Má ẵm tôi lên, nói: “Từ nay, má không xỉ trên đầu con nữa, con cũng đừng làm má buồn nữa nghe”.


Nên có cách dạy con thay cho bạo lực
—-

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê là thành viên danh dự Hội đồng Quốc tế Âm nhạc (UNESCO), Viện sĩ thông tấn Hàn lâm viện châu Âu Khoa học, Văn chương, Nghệ thuật.

Từ trải nghiệm của bản thân trong cuộc sống, thầy chia sẻ về cách mà thầy đã nhận thức được về tầm quan trọng của thai giáo đối với sự phát triển của con trẻ như thế nào, cũng như những bài học kinh nghiệm do chính bản thân thầy chiêm nghiệm ra về dạy con.

– Chúng ta nói đến lời ru con, vậy lời ru như thế nào là phù hợp với trẻ con, thưa thầy?

– Đối với trẻ con, cái gì êm ái là chúng ngủ được. Nhưng trẻ con khi từ nhỏ đến lớn chỉ có lời ru là đi vào tâm thức của chúng. Có nơi người mẹ ru con bằng ca dao, ca dao là lời ca trong dân gian và được truyền cho tới ngày nay, là điệu nhạc dân tộc của Việt Nam có thể thấm vào tâm trí của trẻ em. Bên cạnh đó, đồng dao có ngôn từ gần gũi với trẻ em rất phù hợp cho việc hát ru.

Hát ru là những điệu hát của người mẹ, người chị, người cha, người anh… để đưa trẻ em vào giấc ngủ, là quá trình giảng dạy âm nhạc đầu tiên cho trẻ con. Ở Việt Nam, có những câu hát ru làm cho người phương Tây thấy thú vị .Việc ru con bằng những lời ca gần gũi với cuộc sống sẽ làm cho trẻ em yêu cha mẹ, yêu quê hương, yêu những điều gần gũi quanh mình.

– Các nước khác trên thế giới có lời ru không, họ sẽ giáo dục con nhỏ như thế nào?

– Trên thế giới nước nào cũng có lời hát ru, lời ru thường ngắt đoạn 3 đoạn 5 để dễ đi vào lòng trẻ. Ở phương Tây có những nước còn ru con bằng nhạc nhẹ, đó là cách giáo dục âm nhạc trước khi trẻ ra đời. Người Mỹ cũng vậy, đối với họ âm nhạc trước khi sinh rất quan trọng với đứa bé.

Qua nghiên cứu âm nhạc đối với hoa, khi cho hai lọ hoa với hai loại nhạc khác nhau, hoa nghe nhạc êm dịu thì nở tươi và hướng về nơi có nhạc. Còn khi nghe nhạc kích động, hoa bị rũ và quay hướng ngược nơi phát nhạc, sau khi đổi ngược lại thì nơi có nhạc nhẹ hoa vẫn tươi, không phải do thời tiết hay căn phòng để chúng.


Chúng ta cần hướng cho trẻ em nên làm gì chứ đừng bắt buột phải chúng phải làm

– Thầy đã trải qua quá trình thai giáo, vậy thầy có thể chia sẻ về việc đó tác dụng như thế nào?

– Trước đây hơn 90 năm không có ai nghĩ tới thai giáo hết. Lúc còn ở trong bụng mẹ, tôi được nghe tiếng sáo của người cậu thổi, tiếng đàn tì bà của người dì. Đến khi tôi được sinh ra, người cậu của tôi đến và thổi sáo chúc mừng. Đến bây giờ, khi tôi đã đi khắp nơi trên thế giới nghe nhiều nhạc cụ nhưng tôi vẫn không thể quên tiếng đàn, tiếng sáo của Việt Nam.

Người ta kêu tôi mua mua nhạc của Mozart nghe cho con nó khôn, nói vậy không lẽ nghe nhạc dân tộc con tôi ngu sao? Âm nhạc đều có ảnh hưởng tốt cho người nghe, dù là người thường hay người bệnh. Nhạc còn có khả năng chữa trị bệnh tâm thần. Nhạc gần gũi với mọi người đến nỗi thầy chùa tụng kinh cũng theo nhạc.

– Ở Việt Nam, trẻ con học rất nhiều và thiếu các điều kiện vui chơi. Thầy nghĩ như thế nào về vấn đề học nhiều và chơi ít của chúng hiện nay?

– Tôi rất lấy làm e ngại vì học trò Việt Nam học nhiều quá nhiều, những người bức ra khỏi vòng vây đó khi ra nước ngoài học đều là hạng nhất hết. Phải vừa học vừa chơi chứ không phải học gạo, nên biết điều phối cân bằng giữa học và chơi.

Nếu các em khi còn nhỏ học nhiều quá thì khi lên đại học tôi nghĩ không đủ sức để học nữa. Chúng ta cho học sinh kiến thức quá nhiều nhưng không cho văn hóa, giao tiếp, để phải thua kém cá nước trên thế giới.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Giám đốc Thaihabook cho biết: “Trẻ em trước 7 tuổi thì 95% kiến thức được thành lập còn 5% là dạy dỗ của gia đình và trường học. Quá trình thai giáo là rất quan trọng nên người xưa đã tính tuổi cho con từ khi còn trong bụng mẹ”.

Nguyễn Hiển

Theo petrotimes

PHƯƠNG PHÁP THAI GIÁO HIỆN NAY :

Trong những bài viết hay Tham luận trong các Hội thảo của 2 chuyên gia về Thai giáo : bà Phạm Thị Thúy và bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, thường nêu ra 14 kỹ năng, sắp thành 5 bài học.

+ 14 kỹ năng cơ bản là :

  1. Ru và hát
  2. Nựng nịu
  3. Dỗ dành
  4. Xoa bụng bằng ngón tay yêu thương
  5. Nghe nhạc thích hợp, du dương, êm ái
  6. Đọc văn thơ và nói diễn cảm của mình
  7. Nghĩ đến Thai nhi một cách trân trọng, chờ mong
  8. Để ý đến tư thế đi, đứng, nằm, ngồi
  9. Kể chuyện vui tươi
  10. Hội bạn bè nâng niu người mẹ và thai nhi.
  11. Xem và bình phẩm tranh nghệ thuật
  12. Quan tâm, săn sóc người mẹ
  13. Tạo không khí tốt đẹp trong gia đình
  14. Cả nhà đồng bộ thương lo cho người mẹ

baby-feet-in-mothers-hand-jay-harrison+ 5 bài học :

  1. Thính giác : nên nghe nhạc du dương và nhạc thiên nhiên như tiếng nước chảy, tiếng chim hót, lời nói dịu dàng trong gia đình.
  2. Thị giác : nên xem những cảnh đẹp, tranh đẹp, hình ảnh những người mẹ yêu thương con.
  3. Khứu giác : nên tìm những mùi hương mình thích, mùi hương của hoa cỏ
  4. Xúc giác : nên xoa nhẹ phía ngoài bụng
  5. Vị giác : nên ăn uống những món nào người mẹ thích

Nói chung, nên có một tâm lý lạc quan, xem Thai nhi là quà quí giá người mẹ đón nhận, tránh tức giận vì khoa học đã chứng minh trong cơ thể người mẹ tiết ra rất nhiều chất Adrênaline khi tức giận, chất Cholamine khi người mẹ sợ hãi, chất Endorphine khi người mẹ hạnh phúc và những chất đó ngang qua cuống rún (rốn) ảnh hưởng đến Thai nhi.

GS. Trần Văn Khê NHẬN XÉT :

Sau khi xem tất cả đề nghị của những chuyên gia trong việc Thai giáo, tôi rất thích thú, ngạc nhiên nhận thấy rằng tôi đã được thừa hưởng một không khí ôn hòa, đầy văn chương và nghệ thuật, sự chăm lo, thương yêu, nâng niu của mọi người trong gia đình từ khi còn trong bào thai. Nhờ tiếng Sáo của cậu Năm tôi trong lúc tôi còn là Thai nhi, tiếng đờn Tỳ Bà của ông Nội tôi, tiếng đờn Tranh của cô Ba tôi, tiếng đờn Kìm của Ba tôi, từ ngày tôi ra đời đến sau này mà trong lòng tôi thấm nhuần âm nhạc Dân tộc Việt Nam. Vừa mới lớn lên tôi đã biết nhảy nhịp theo tiếng đờn của ông Nội tôi. Lúc lên 6 tuổi đã biết đờn Kìm, lên 8 tuổi đã biết đờn Cò, 12 tuổi biết đờn Tranh, 14 tuổi biết đánh Trống nhạc, mãi đến khi khôn lớn tình yêu Âm nhạc Dân tộc đó, sau một giai đoạn nhỏ đi sai đường hướng về nhạc phương Tây, đã tiếp tục giữ tôi trên con đường sưu tầm, học hỏi, luyện tập, biểu diễn, phổ biến và phát huy Âm nhạc truyền thống Dân tộc Việt Nam đến ngày nay.

Khi tôi thai giáo cho con tôi, tôi lại đàn Piano, hát tân nhạc, nhứt là nhạc của Lưu Hữu Phước, mẹ của cháu cũng ca những bản trích trong vở ca kịch “Tục lụy” … nên khi sanh ra, cháu đã thường thích nghe tiếng đờn Piano hơn các tiếng đờn Dân tộc.

Như vậy, loại nhạc dùng trong thời gian Thai giáo có ảnh hưởng rất lớn đến sự ưa thích của đứa trẻ sau này. Ngày nay, trong những bạn bè của tôi nhiều người thích cho con mình nghe nhạc cổ điển phương Tây và nghĩ làm như vậy để tạo cho con có tánh tình tốt hơn là cho nghe nhạc kích động. Việc đó đúng một phần nào, vì theo tôi, đã là người Việt thì phải được tiếp cận với Âm nhạc truyền thống Dân tộc trước khi nghe những loại nhạc của các nước khác. Tuy nhiên, nên chọn lọc trong Âm nhạc Dân tộc những loại nhạc êm đềm, du dương như tiếng hát Ru, những bài Lý, những bài Quan họ, một tiếng đàn Bầu uyển chuyển, một điệu đàn Tranh lả lướt vẫn tốt hơn những bản dùng trong hát Bội, kèn trống inh ỏi hay những bài hát Chầu văn đầy tiết tấu rộn rã.


GS. Trần Văn Khê và Nguyễn Mạnh Hùng trong buổi nói chuyện về “thai giáo”